شیوه حفظ قرآن نقطه شروع حفظ قرآن
حفظ قرآن كریم باید به ترتیب سورهها یعنی از سوره حمد و بقره تا آخر انجام بگیرد ولی از آنجا كه جزء اوّل قرآن از جزء دوّم برای حفظ كردن مشكل است و جزء دوّم نیز از جزء سوّم دشوارتر و ... و بالاخره پنج جزء اوّل مشكلترین قسمت قرآن است و به عقیده بعضی دانشمندان، هر كس پنج جزء اوّل قرآن را حفظ كند، باید به حفظ كل قرآن امیدوار گردد.[1]
از این رو شایسته است، برای جلوگیری از دلسردی، حفظ قرآن از آسانترین مكان آغاز شود، پس میتوان برای ابتدای كار سورههای كوتاه جزء سیام را انتخاب كرد، زیرا با توجه به آشنایی زیادی كه همگان با این سورهها دارند، آیات آنها به آسانی به خاطر سپرده میشود و از طرفی میتوان از این سورهها در نمازهای واجب و مستحب استفاده نموده و لذت حفظ قرآن را بدین طریق احساس نماید. و باید توجه داشت كه پراكنده حفظ كردن مطلوب نیست، بلكه این مقدمهای برای حفظ منظم و حساب شده از ابتدای قرآن است، زیرا برنامهریزی منظم و دقیق زمانی تحقق پیدا خواهد كرد كه از اوّل قرآن آغاز و به انتهای آن بیانجامد.
روش حفظ قرآن و رفع اشكالات
بعد از اینكه بحث از مقدمات و لوازم پیش نیاز حفظ، (یعنی اموری كه راه را برای به خاطرسپاری هموار میسازد و در انسان آمادگی لازم را میآفریند) اجمالاً گذشت، جای آن دارد كه كار آمدترین روش حفظ نیز بیان شود.
هر شخصی باید با توجه به ظرفیت ویژه و فرصت و زمانی كه در اختیار دارد، راهی مناسب را در پیش بگیرد ولی شاید خطا نباشد اگر بگوییم همه راهها در واقع به طرق خاصی منتهی میگردد، ولی در جزئیات با یكدیگر مختلف و متفاوتند، آنچه همگان بر آن اتفاق دارند سه اصل عمده است:
1. تكرار
2. تمركز
3. دقت
حفظ قرآن چیزی جز تكرار نیست و كسانی كه یك متن خاص را بارها تكرار میكنند، سرانجام آن را به خاطر میسپارند و اگر تكرار توأم با تمركز و دقت نیز باشد نتیجه مضاعف خواهد بود، دقت و تمركز در امر حفظ از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، همانگونه كه میبینیم اگر از كسی پرسش شود كه پیراهن شما چند دكمه دارد؟ با این حال كه روزانه چندین بار آن را میپوشد و باز میكند، نمیتواند آن را به درستی پاسخ گوید. به این خاطر كه هنگام باز و بسته كردن دكمهها دقت لازم را نداشته است، در حفظ قرآن نیز دقت در كنار تمركز و تكرار بسیار لازم و ضروری است.
برای حفظ كردن یك سوره طولانی خوب است، آن سوره به چند دسته از آیات (براساس موضوع و یا آهنگ آیات) تقسیم گردد و هر دسته را جداگانه حفظ كرده و به دستههای قبلی متصل كند. البته نیازی نیست حتماً یك دسته را در یك جلسه حفظ نماید، بلكه مهم آن است كه در ذهن آن آیات را را در یك دسته و مجموعه قرار دهد، با این كار حجم سوره كمتر به نظر میرسد و حافظ تسلط بیشتری بر آن سوره خواهد داشت، مثلاً برای حفظ سوره نباء میتوان آن را به 3 گروه از آیات تقسیم كرد، ابتدا از آیه اوّل تا آیه شانزدهم كه غالباً بیان پدیدههای طبیعی است، در دسته اوّل و آیات هفدهم تا سیام كه در وصف قیامت است در دسته دوّم و بقیه آیات در دسته سوّم قرار گیرد.
آیات به چه صورت حفظ شوند؟
ابتدا باید آیات مشخص شده كه دستهبندی شدهاند را چندین بار با دقت تمام و با تأنی تلاوت گردد، بویژه كسانی كه قادر به تلاوت قرآن با رعایت تجوید و لحن زیبا هستند میتوانند آیات را با صوت و با دقت و تمركز و تعمق بر روی كلمات و حركات تلاوت نمایند، زیرا این عمل علاوه بر اینكه مانع از اشتباه حفظ كردن كلمات و حركات میگردد، باعث آشنایی كلی با آیات مورد نظر نیز شده كه خود عامل مهمی در راحتی و سهولت حفظ است، در این باره قرائت آیات همراه با نوار ترتیل به مراتب بهتر است.
برای حفظ یك آیه كوتاه باید آن را با توجه كامل به حروف و كلمه موجود در آن چندین بار تلاوت كرد، چون حفظ كردن چیزی جز دقت و تأمل قابل توجه بر روی هر یك از كلمات و استقرار آنها در ذهن نیست و تعداد و دفعات تكرار بستگی به توانایی حافظ و استعداد شخص و سخت یا آسان بودن آیه دارد. برخی افراد شاید با یكبار خواندن یك آیه كوتاه را به خاطر بسپارد و برخی به تكرار بیشتری نیاز داشته باشند. بنابراین با چندین بار خواندن آیه (البته با دقت و تمركز نه خواندن معمولی) قسمت زیادی از آیه در ذهن جای میگیرد و بعد از آن باید بدون استفاده از قرآن و به كمك حافظه آن را تلاوت كند و هر جا انسان كلماتی را فراموش كرد و نتوانست كلمات مورد نظر را در ذهن خود بیابد به قرآن رجوع نماید و سپس آن را به ذهن بسپارد و چندین بار آن را از حفظ بخواند.
به همین ترتیب در مورد بقیه آیات عمل نماید، تا اینكه بتواند آن را به طور كامل و به راحتی از حفظ بخواند، آنگاه آیه را حداقل 5 بار از حفظ بخواند تا مطمئن شود آن را خوب به خاطر سپرده است و باید بتواند آن را روان و راحت بخواند نه با دشواری و سختی. و نكته مهم دیگر آن است كه تا آیهای را به خوبی حفظ نكرده است، نباید سراغ آیه دیگری برود و در صورت عدم توجه به این مسئله قطعاً با مشكلاتی مواجه خواهد شد.
بعد از اتمام آیه اوّل و اطمینان به تسلط و استواری حفظ آن میتواند سراغ آیه بعد برود و آن را به طریقی كه گفته شد حفظ نماید.
پس از بخاطر سپردن كامل آن به آیه قبل برگردد و آن را از حفظ بخواند تا متوجه شود كه آن را همچنان خوب و روان میخواند یا اینكه با اشكالاتی مواجه شده است، در صورت برخورد با اشكال، آن را برطرف نموده و آن گاه هر دو آیه اوّل و دوّم را با هم از حفظ بخواند.
پس از آن آیه سوّم را شروع كرده و پس از فارغ شدن از حفظ آن به طرقی كه گفته شد، آیات گذشته را با یكدیگر بخواند و به خاطر بسپارد و به همین روش ادامه دهد تا مقدار آیات مقرر و تنظیم شده به پایان برسد.
بعد از آنكه آیات مشخص شده برای یك روز به پایان رسید (با توجه به تصمیم انسان كه چه مقدار را قرار گذاشته آن را حفظ نماید، نصف صفحه و یا یك صفحه و یا ...) لازم است چندین بار همه آیات مورد نظر را به ترتیب و روان از حفظ بخواند و اگر به اشكالاتی برخورد كرد با مراجعه به قرآن آن را اصلاح نماید و با تكرار، آن را به ذهن بسپارد.
ترتیب آیات:
لازم است تصویر دقیق مكان هر آیه و بلكه هر كلمه از آیه در صفحه، كاملاً به ذهن انتقال یابد و حافظ برای این كار در هنگام حفظ و یا مرور باید نگاهی دقیق به خط قران داشته باشد.
همچنین ترتیب آیات نیز بسیار قابل توجه و مهم است و باید آن را به خاطر سپرد، برای حفظ ترتیب دو آیه باید همیشه ابتدا و پایان هر آیه را با تكرار زیاد به خاطر سپرد، و حافظ هنگام مرور یك آیه، مناسب است، انتهای آن آیه را به قسمت ابتدایی آیه بعد متصل و با تكرار زیاد آن بین آن دو ارتباط برقرار كند، به این ترتیب بعد از پایان تلاوت یك آیه خود به خود آیه بعد نیز به خاطر میآید.
-->
